A teBBC Sports Personality of the Yearaward ko te ‵toe fakamatalaga tāua eiloa i tafaoga i te Iunaite Kingdom, kae e maua ne nisi tino tāua i te fakatokaga o tafaoga a te fakamālōga i te fenua mō olotou mea ne fai i te tausaga.
A Lewis Hamilton, Andy Murray mo Emma Raducanu ko nisi tino eiloa ne fai pelā me ne tino ne maumau ne latou a manuakoga ‵fou, kae ko Nick Faldo, Joe Calzaghe mo te Paseleti ko te Aliki ko Anne ko nisi tino ne fai pelā me ne tino ne maumau ne latou a manuakoga mai mua atu i ei, e fakaasi mai i ei a te uke o vaegā manuakoga kolā e fakamalosi aka ei te ‵saga atu o tino ki ei.
Kae e a tāgata fakatau‵telega?E onoono atu a teGOALki tāgata fakatau‵telega kolā ne maua ne latou te fakafetai i tausaga katoa.
Mai te taimi ne kamata ei i te 1954, e toko fitu fua a tāgata fakatau‵telega ne maua ne latou te fakafetai ko te BBC Sports Personality of the Year. E mafai o onoono koe ki te fakasologa kātoa i lalo.
KoBobby Moorea te tino telā ne fai muamua ke fai mo fai te tino telā ne maua ne ia te fakamanuiaga, mai tua o tena takitakiga o te kautau o Enetala ki te World Cup i te 1966. Ne fai a Moore mo fai te tino telā ne manumalo i tino fakatau‵telega ko Barry Briggs mo tena taumate ko Geoff Hurst i te taimi tenā.
Se mea fakaofoofogia me e silia atu i te lua tausaga ne seki toe maua ne se tino fakatau‵telega se fono fakatau‵telega ko te SPOTY, kae ne maua nePaul Gascoigneana mea fakamaoni i te 24 tausaga mai tua o Moore i te 1990. Ne fai a Gascoigne mo fai se tino tāua i te tafa o England i te taimi ne tautali ei latou ki te finala fakafitu o te 1990 World Cup, telā ne fai ei ana loimata mo fai se ata fakaofoofogia ki tino fakatau‵telega o fakatau‵telega.
I te valu tausaga mai tua o te fakasopoga o ‘Gazza’, ne fakasopo aka ei aMichael Owenke fai mo te Tino Talai Fakatau‵telega o te Tausaga i te 1998, mai tua o ana taumafaiga i te 1998 World Cup mo te taimi ne aofia ei a ia i te tino o England, penā foki loa mo te tino o Liverpool. I te taimi ne 18 ei ana tausaga, ne fai a Owen mo fai se tino tāua o te tino o te fenua, kae ne masaua leva ne tino kolā e fakatāua ne latou a leona e tolu a te taimi ne fai ne ia se tao i te lua o taimi o te tauiaga, faitalia me ne seki manumalo latou i te taimi tenā i te tino o te fenua i te feitu ki saute o Amerika.
I te tolu tausaga mai tua ifo i ei, i te 2001, ne fakailoa atu i aDavid Beckhamse fai pelā me ko te Tino Talai Fakatau‵fai o te BBC i te tausaga tenā, kae ne fakamālō atu foki a tino ki a ia ona ko tena taumafaiga i te ‵laga o te kautau o Enetala. Ne fakatoka ne Beckham se taketi faka‵mau telā ne fai ne ia se golo i te taimi fakamuli o te ‵laga o te kautau o Enetala i te taimi ne fakatau‵fai ei ki Eleni ke fakamautinoa aka ei te lotou ‵laga ki te World Cup i te 2002. Ne tu atu a Owen i te tolu o tino i te tausaga tenā, kae ko te tokolua ko te tamafine telā ne fakatau‵fai mo ia ko Ellen MacArthur.
Ne fakaigoa a Ryan Giggsa ko te Tino Fakavavega o te 2009, me ne maua ne ia te 30 pasene o te maopoopoga i te tausaga ne fai ei ne ia tena 800 o taimi ne kau atu ki a Manchester United kae ne fesoasoani atu foki ki te kau o te Premier League ke oko atu ki te finala o te Champions League. Ne manumalo a Giggs i te tino fakatauatau ko Jenson Button mo te tino fakatau‵telega ko Jessica Ennis i te taimi tenā.
Ne fakatali‵tali eiloa ki te taimi ko maua ei ne se tino fakatau‵telega te fakafesagai atu ki te tino fakatau‵telega tafa ki lalo, kae ne fai ei se tala fakasolopito me ne maua neBeth Meadte meaalofa i te 2022. Ne fai a Mead mo fai te toekimua fāfine fakatau‵telega ke maua te SPOTY, ona ko te fakatau‵telega gali ne fai ne ia mō te taimi ne fai ei te tafaiga fakatau‵telega mo te potukau fāfine o Enope i te 2022, telā ne fai ei a ia mo fai te toekimua i te tafaiga fakatau‵telega kae ne fakamanuia atu foki ki a ia.
I te suā tausaga, i te 2023, ne tautali atu a Mary Earpsi te auala ne fai ei a Mead kae ne maua ne ia te fakafesagaiatuga ona ko ana taimi ne tuku atu mō te ‵kau atu o Enelandai te taimi ne taua atu ei latou ki te fakatauavaga fakatautau o te 2023 Women's World Cup. Ne tuku atu ne Earps a taimi katoa i te ‵kau atu o te kautau fāfine ko te Lionesses, kae ne maua ne ia te fakafesagaiatuga ko te Golden Glove, e pelā foki mo te taimi ne manumalo ei latou i te Finalissima i te taimi ne taua atu ei ki Brazil.
E tasi te tino fakatautau telā ne manumalo i te fakatautau tenei, kae e uke atu a tino ne ‵lago atu ki a ia kae ne ma‵luga atu i te lua io me ko te tolu i te fakatautau. E pelā mo te taimi ko leva ne fakatautau a Bobby Moore i te 1966, ne tu atu a Bobby Charlton i te lua i te 1958 (mo Nat Lofthouse i te tolu i te tausaga eiloa tenā). Ne tu atu foki a Charlton i te lua i te 1959, i te taimi ne seki manumalo ei a ia i a John Surtees, te tino faka‵tele motoka.
Ne aofia a tino e pelā mo George Best, Gordon Banks, Kevin Keegan, Kenny Dalglish mo Gary Lineker i te fakatautauga o te fakafiafia, kae ko Harry Kane mo Jordan Henderson ne aofia foki i te fakatautauga i tausaga fakamuli nei.
A te BBC Sports Personality of the Year ko te taui telā e tuku atu ki se tino atafa ki te fa‵kai ko te UK telā ne fai ne ia a mea e uke i te tausaga e tasi.
Ne fakatu aka i te 1954, e fakatapula a te tauleaga tenei ki tino fakatau‵fai fakatau‵fai o tino Egelani io me ko tino kolā e ‵nofo kae fakatau‵fai fakatau‵fai i te ‵koga tenā.
Ne fai atu te fesili kae ne fakamalosi atu ki tino ke palota e auala i te telefoni io me i te itaneti.